486- معنای وحی و اقسام آن

وَ أَوْحى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُونَ نحل (۱۶)، آیه ۶۸.{V؛ «و پروردگار تو به زنبور عسل وحى کرد که از کوه ها و از برخى درختان و از آن چه داربست (-(و چفته سازى)-) مى کنند، خانه هایى براى خود درست کن».اصل وحى، چنان که راغب در مفردات مى گوید، اشاره سریع است؛ خواه با کلام رمزى باشد و یا با صداى خالى از ترکیب کلامى و یا با اشاره به اعضا(با چشم و دست و سر) و یا با نوشتن.از این تعبیرات به خوبى استفاده مى شود که در وحى، اشاره از یک سو و سرعت از سوى دیگر، نهفته شده و به همین دلیل براى ارتباط مرموز و سر

وَ أَوْحى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُونَ» نحل (۱۶)، آیه ۶۸.؛ «و پروردگار تو به زنبور عسل وحى کرد که از کوه ها و از برخى درختان و از آن چه داربست (-(و چفته سازى)-) مى کنند، خانه هایى براى خود درست کن
اصل وحى، چنان که راغب در مفردات مى گوید، اشاره سریع است؛ خواه با کلام رمزى باشد و یا با صداى خالى از ترکیب کلامى و یا با اشاره به اعضا
با چشم و دست و سر) و یا با نوشتن.
از این تعبیرات به خوبى استفاده مى شود که در وحى، اشاره از یک سو و سرعت از سوى دیگر، نهفته شده و به همین دلیل براى ارتباط مرموز و سریع انبیا با عالم غیب و ذات پاک پروردگار، این کلمه، استخدام شده است.

انواع وحى

در قرآن مجید و احادیث، وحى به معانى مختلفى به کار رفته است؛ گاهى در مورد انبیا، گاهى در انسان هاى دیگر، گاهى در مورد ارتباطهاى رمزى میان انسان ها و گاهى در مورد ارتباط مرموز شیاطین و گاهى نیز در مورد حیوان ها.
جامع ترین سخن در این زمینه، سخنى است که از على علیه السلام در پاسخ شخصى که از مسئله وحى سؤال نمود، نقل شده است بحارالانوار، ج ۱۸، ص ۲۵۴ - ۲۵۵.. امام ضمن پاسخ، وحى را به هفت قسم تقسیم فرمود:
۱. وحى رسالت و نبوت؛ مانند «إِنَّا أَوْحَیْنا إِلَیْکَ کَما أَوْحَیْنا إِلى نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنا إِلى إِبْراهِیمَ وَ إِسْماعِیلَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ عِیسى وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هارُونَ وَ سُلَیْمانَ وَ آتَیْنا داوُدَ زَبُوراً» نساء (۴)، آیه ۱۶۳.؛ «ما به تو وحى فرستادیم؛ همان گونه که به نوح و پیامبران بعد از او وحى فرستادیم و به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط (طوایف بنى اسراییل) و عیسى و ایوب و یونس و هارون و سلیمان، وحى نمودیم و به داود، زبور دادیم
۲. وحى به معنى الهام؛ مانند آیه «وَ أَوْحى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ» نحل (۱۶)، آیه ۶۸.؛ «پروردگارت به زنبور عسل، الهام کرد».
۳. وحى به معنى اشاره؛ مانند «فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ فَأَوْحى إِلَیْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُکْرَةً وَ عَشِیًّا» مریم (۱۹)، آیه ۱۱.؛ «زکریا از محراب عبادتش، به سوى مردم بیرون آمد و با اشاره به آنها گفت: صبح و شام خدا را تسبیح گویید
۴. وحى به معنى تقدیر؛ مانند «وَ أَوْحى فِى کُلِّ سَماءٍ أَمْرَها» فصلت (۴۱)، آیه ۱۲.؛

«خداوند در هر آسمانى، تقدیر و تدبیر لازم را فرمود
۵. وحى به معنى امر؛ مانند «وَ إِذْ أَوْحَیْتُ إِلَى الْحَوارِیِّینَ أَنْ آمِنُوا بِى
وَ بِرَسُولِى» مائده (۵)، آیه ۱۱۱.؛ «به خاطر بیاور هنگامى را که به حواریین امر کردم که به من و فرستاده من ایمان بیاورید».
۶. وحى به معنى دروغ پردازى؛ مانند «وَ کَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِى بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً» انعام (۶)، آیه ۱۱۲.؛ «این چنین در برابر هر پیامبرى، دشمنى از شیاطین انس و جن قرار دادیم که سخنان فریبنده و دروغ را به طور سرى به یکدیگر مى گفتند».
۷. وحى به معنى خبر؛ مانند «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَیْنا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْراتِ» انبیا (۲۱)، آیه ۷۳.؛ «و آنها را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما هدایت مى کردند و انجام کارهاى نیک را به آنها خبر دادیم».
البته بعضى از این اقسام هفت گانه مى توانند شاخه هایى داشته باشند که بر حسب آن، موارد استعمال وحى در کتاب و سنت افزایش خواهد یافت؛ از این رو، تفلیسى در کتاب «وجوه القرآن»، وحى را ده وجه شمرده است و بعضى عدد را از این هم بیشتر دانسته اند.
از مجموع موارد استعمال وحى و مشتقات آن مى توان نتیجه گرفت که وحى از سوى پروردگار، به دو گونه است: ۱. وحى تشریعى، ۲. وحى تکوینى.
وحى تشریعى، همان است که بر پیامبران فرستاده مى شد و رابطه خاصى میان آنها و خدا بود که فرمان هاى الهى و حقایق را از این طریق، دریافت مى کردند.
وحى تکوینى، در حقیقت، همان غرایز و استعدادها و شرایط و قوانین تکوینى خاصى است که خداوند در درون موجودات مختلف جهان قرار داده است.