۴۸۴. عالی ترین مرتبه جهاد تبیین

امیرمؤمنان علیه السلام در واپسین سفارش‌های خود، با تأکید تمام همه پیروان و شیعیان را به ترتیب به سه نوع جهاد سفارش کرد:
جهاد مالی؛
جهاد جانی؛
و جهاد زبانی.
وَاللّهَ اللّهَ فِي الجِهادِ بِأموالِكُم و أنفُسِكُم و ألسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّهِ؛ (نهج البلاغه، نامه ۴۷)
خدا را، خدا را، درباره جهاد در راه خدا با مالهاتان و با جانهاتان و با زبانهاتان.
شاید بتوان از ترتیب ذکر این سه نوع جهاد، دشواری و پیچیدگی و در نتیجه ارزشمندتر بودن «جهاد تبیین» را نسبت به «جهاد مالی» و «جهاد جانی» به دست آورد.
جهاد با مال، هر چند سخت است؛ اما در مقایسه با دو نوع جهاد دیگر دشواری چندانی ندارد. اساساً می‌تواند به صورت پنهانی و غیرعلنی هم انجام گیرد. در این نوع جهاد هیچ خطری متوجه جهادگر نیست.
اما جهاد جانی، به مراتب دشوارتر از جهاد مالی است. در این نوع جهاد هر لحظه خطر جانی و وجودی، فرد جهادگر را تهدید می‌کند. چنین جهادگری وجود و هستی خود را به میدان دفاع از ارزش‌های الهی می‌آورد و در اغلب موارد هم در زمان حیات و هم بعد از شهادت، هم خودش و هم بازماندگانش، مورد تحسین و تکریم دیگران قرار می‌گیرند. با این همه، در مقایسه با جهاد تبیین و جهاد با زبان، چندان دشوار نیست!
جهاد تبیین، از دشوارترین و پیچیده‌ترین انواع جهاد است. افزون بر آنکه نیازمند کسب اطلاعات فراوان علمی و اجتماعی و سیاسی و فرهنگی است؛ نیازمند مهارت‌های فراوانی هم هست؛ از نظر اخلاقی و شخصیتی هم شجاعت و صلابت ویژه‌ای می‌خواهد. بعلاوه، باید حیثیت و آبروی خود را نیز کف دست بگیرد و در اغلب موارد آبرو و شخصیت او مورد توهین و ترور قرار می‌گیرد. آن هم نه لزوماً از ناحیه دشمنان نام و نشان‌دار، بلکه از ناحیه دوستان هم! و این البته خیلی دردآور است.