منظور از خودشناسى چيست؟ و چگونه مى ‏توان ازخودشناسى به خداشناسى رسيد؟منظور ما از خودشناسى، آگاهى به قدر و منزلت آدمى است. يعنى انسان ارزش، اندازه و قابليت خود را درك كند و از اين رهگذر به نقش خود در هستى آگاه شود و آن گاه از سطح غريزه‏ها برتر آمده و به حد تأمين نيازهاى معنوى برسد. مقايسه وضعيت انسان با جانداران ديگر نشان مى‏دهد كه قابليت‏ها و سرمايه‏هاى آدمى بسيار شگفت انگيز است. همان گونه كه نيازهاى او نيز فراوان و متنوع است؛- نياز به عبادت، كه نشانه روح بلند و متعالى اوست.- نياز به يقين، كه ادامه مطلب

براى موفقيت در خودسازى از كجا و چگونه بايد شروع كرد؟نخست بايد دانست كه كسب هر موفقيتى آميخته با تلاش و تحمل سختى است. اما سختى‏ها وقتى قابل تحمل و حتّى شيرين مى‏شوند كه پاداش‏هاى فراوان در برابر سختى‏ها داده شود. خدواند نويد داده است كسانى كه توبه كنند نه تنها گناهان گذشته آنان آمرزيده مى‏شود بلكه حسنات و پاداش‏هايى جايگزين آن مى‏شود. إِلّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحًا فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللّهُ سَيِّئاتِهِمْ‏حَسَناتٍ وَ كانَ اللّهُ غَفُورًا رَحيمًا[1]؛ «مگر كسى كه توبه كند وادامه مطلب

امام حسن عسکری علیه السلام می‌فرماید:مَا أَقْبَحَ بِالْمُؤْمِنِ أَنْ تَكُونَ لَهُ رَغْبَةٌ تُذِلُّهُ؛ چقدر برای مؤمن زشت است که میل خوار‌کننده داشته باشد!توضیح آنکه، از یک مؤمن انتظار می‌رود که وجودی سازگار داشته باشد: بینش‌ها و کشش‌ها و کنش‌ها او با هم سازگار باشند؛ یک کل منسجم و پیوسته و هماهنگ را تشکیل دهند. پسند و ناپسند او همان پسند و ناپسند خدای متعال است: «پسندد آنچه را جانان پسندد.» این انتظاری است که حتی غیرمؤمنان از یک انسان مؤمن دارند.حال اگر یک فرد مؤمن، کشش‌ها و امیال و گرایش‌هاییادامه مطلب

امیرمؤمنان علیه السلام در واپسین سفارش‌های خود، با تأکید تمام همه پیروان و شیعیان را به ترتیب به سه نوع جهاد سفارش کرد:جهاد مالی؛جهاد جانی؛و جهاد زبانی.وَاللّهَ اللّهَ فِي الجِهادِ بِأموالِكُم و أنفُسِكُم و ألسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّهِ؛ (نهج البلاغه، نامه ۴۷)خدا را، خدا را، درباره جهاد در راه خدا با مالهاتان و با جانهاتان و با زبانهاتان.شاید بتوان از ترتیب ذکر این سه نوع جهاد، دشواری و پیچیدگی و در نتیجه ارزشمندتر بودن «جهاد تبیین» را نسبت به «جهاد مالی» و «جهاد جانی» به دست آورد. جهاد با مال،ادامه مطلب

قرآن پیوسته عقل را حکم قرار داده، مردم را به پیروی از خرد، رهنمون می سازد و به اندیشه و تفکر ترغیب می کند. قرآن کسانی که در حجاب ظلمت قرار گرفته و از تعقل و اندیشه دور شده اند را شدیدا نکوهش می کند. و بالاترین و والاترین مقام را برای دانش و دانشمندان قائل می باشد.ارزش هایی که قرآن، مبنای تعالیم خود قرار داده است، عبارتند از: 1.فطرت سلیم (نهاد پاک انسانی2.عقل رشید (خرد و اندیشه تابناک3.علم تکامل یافته (دانش پیشرفتهقرآن، تمامی تعالیم عالیه خود را بر این سه استوار کرده است. از فطرت دم می زند وتعالادامه مطلب

وَ أَوْحى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا یَعْرِشُونَ نحل (۱۶)، آیه ۶۸.{V؛ «و پروردگار تو به زنبور عسل وحى کرد که از کوه ها و از برخى درختان و از آن چه داربست (-(و چفته سازى)-) مى کنند، خانه هایى براى خود درست کن».اصل وحى، چنان که راغب در مفردات مى گوید، اشاره سریع است؛ خواه با کلام رمزى باشد و یا با صداى خالى از ترکیب کلامى و یا با اشاره به اعضا(با چشم و دست و سر) و یا با نوشتن.از این تعبیرات به خوبى استفاده مى شود که در وحى، اشاره از یادامه مطلب

خدای متعال در قرآن می فرماید:«وَ الَّوِ اسْتَقاموا عَلَی الطَّریقَةِ لَاسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً؛ (جن، ۱۶) اگر مردمی بر طریقت حق استقامت بورزند؛ آنان را از آب فراوان سیراب خواهیم کرد.»یعنی «گشایش» در «سازش» نیست. بلکه رفاه و آسایش و آرامش و گشایش در «چالش» با دشمنان دین و «پایداری» بر مواضع حق است. بر اساس آیه فوق، نتیجه قطعی و حتمی پایداری در برابر دشمنان دین، سرازیر شدن نعمت‌های الهی به سوی مردم، از زمین و آسمان است.ادامه مطلب

شعر این قطعه اثر حبیب‌الله چایچیان (متخلص به «حسان») است.او ماجرای سرودن شعر را اینطور روایت کرده‌است؛که برای زیارت حرم امام رضا علیه السلام با مادر بیمارش به مشهد می‌رود تا او را به آخرین آرزویش برساند.اما به علت ازدحام جمعیت موفق به رسیدن به ضریح نمی‌شوند.چایچیان تلاش می‌کند مادرش را از رسیدن به ضریح منصرف کند ولی وی اصرار می‌کند.در این موقعیت چایچیان این شعر را می‌سراید و وقتی به قسمت تخلص شعر می‌رسد، می‌بیند که مادرش خود را به ضریح رسانیده‌است.چایچیان دربارهٔ این شعر می‌گوید:این شعر در حقیقتادامه مطلب

آنچه حكم شهادت داردعن النبی صلى الله عليه و آله : ۱. مَن قُتِلَ دُونَ أهلِهِ ظُلما فهُو شَهيدٌ ، ۲. و مَن قُتِلَ دُونَ مالِهِ ظُلما فهُو شَهيدٌ ، ۳. و مَن قُتِلَ دُونَ جارِهِ ظُلما فهُو شَهيدٌ ، ۴. و مَن قُتِلَ في ذاتِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ فهُو شَهيدٌ . [كنز العمّال : حدیث ۱۱۲۳۷]۱. هركه در راه دفاع از خانواده خود به ستم كشته شود، شهيد است ۲. و هركه در راه دفاع از مال خود مظلومانه كشته شود، شهيد است، ۳. و هركه در راه دفاع از همسايه خود به ستم كشته شود، شهيد است، ۴. و هركه به خاطر خداوند عزّ وادامه مطلب

مناظره، مکالمه و گفتوگویی است دوطرفه که هر طرف با استدلال و ارائه براهین سعی میکند برتری و فضیلت خویش را بر دیگری به اثبات رساند. آداب مناظره، مجموعه ضوابطی است که هنگام بحث و گفتوگوی فلسفی، علمی، دینی و اعتقادی باید مراعات شود.ضرورت بحث از آداب مناظرهاگر بحث و مناظره بر پایه ضوابط منطقی نباشد، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت و ازاینرو دانشمندان، فنّ مناظره را از فروع علم منطق محسوب داشته، درباره قواعد آن رسالههایی فراهم ساختهاند: «و چون متعلّم را در طریق بحث و مناظره خطا ممکن است، ناچار است او را از آداب بحث، یعنی آن چیزها که به آن احتراز کند از خطای در بحث».در این رسالهها نخست به شرح اصطلاحات خاص این فن پرداختهاند، از قبیل وضع، یعنی عقیده اظهار شده در آغاز بحث که به اثبات یا ابطال آن میپردازند؛ سائل یا ناقض وضع، یعنی کسی که میخواهد وضع را نقض کند و غرض او آن است که حافظ وضع را به تناقضگویی بکشد؛ مجیب یا حافظ وضع، یعنی کسی که از وضع دفاع میکند و میکوشد گرفتار تناقض نشود؛ منع، یعنی نپذیرفتن مقدّمه با آوردن دلیلی بر ردّ آن؛ موضع، یعنی حکمی کلّی که احکامی جزئی از آن به دست آید به گونهای که هر یک از این احکام برای مقدّمهشدن در قیاس جدلی به کار رود؛ نقض اجمالی، نقض تفصیلی و جز آن. سپس ضوابط آن را متذکّر شدهاند.مسلمانان، فن مناظره پس از گسترش علم کلام و فقه پدید آمد، زیرا فقیهان و متکلّمان ناگزیر بودند برای اثبات آراء و عقاید خود استدلال کنند. به همین جهت، با استفاده از منطق ارسطویی، به مرور آداب بحث و مناظره را تدوین کردند.تواناییهای مناظرهکنندهگانقبل از هر چیز مناظرهکنندگان باید این تواناییها را دارا باشند:۱. آشنایی کامل با اقسام قضایای مشهور متناسب با هر موضوع و ادامه مطلب

1- حسد:شخص مناظره کننده معمولاً دچار رذیلت حسد است، زیرا گاه پیروز میشود و گاه شکست میخورد و دیگران رقیب او را تأیید میکنند و حجت او را قویتر میشمارند. از اینرو وی به رقیب خود حسد میورزد و آرزوی زوال نعمت و توان علمی او را در دل میپروراند.2- تکبر:مناظره کننده بر همگنان و همسان خود تکبر میفروشد و در مجالس میکوشد جایگاه بهتر را به بهانه عزت علم و عالم از آن خود سازد و چنین مینمایاند که چون دانش بیشتری دارد، پس باید جایگاه بهتری به او اختصاص داده شود.3- حِقد:هنگامی که مناظره کننده میبیند دیگران گاه سخن رقیب او را تأیید میکنند و آن را با حالات و حرکات بدنی نشان میدهند، نسبت به آنان نفرت پیدا میکند. حال، گاه این نفرت را ظاهر میسازد و گاه آن را سرکوب میکند و در نتیجه منافقانه لبخندی میزند. در مواردی این نفرت شدید است که تا پایان عمر از سینه او بیرون نمیرود.2-44- غیبت:مناظره کننده غالباً، در هر مجلسی که پیش آید از کاستیها و ناتوانیهای رقیب خود سخن میگوید و داستان پیروزی خود را گزارش میکند. حال اگر وی در گزارش خود دروغ گفته باشد، که تهمت زده و دروغ گفته است. اگر هم در همه آنچه گفته، صادق باشد، به غیبت دچار شده است.5- دروغگویی:شخص مناظرهگر، چه بسا در هنگام مناظره، رقیب خود را احمق، نادان و جاهل خطاب کند و این اتفاقی است که غالباً رخ میدهد و در این انگزدنها، دروغ گفته است.6- خودستایی:مناظره کننده، در هنگام مناظره چه بسا بگوید «ما این مسائل را نیک فراگرفتهایم» و «به دقائق این امور واقفیم» و «اینگونه مسائل بر ما پنهان نمیماند». ادعاهایی از این دست که غالباً در مناظرهها صورت میگیرد، همه برای اثبات توانایی علمی و فنی گوینده است و این چیزی جز خودستایی نیست. حال ادامه مطلب

قرآن کریم در آیه ۶۲ سوره توبه در بیان ویژگیهای افراد دورو، فریبکار و منافق میفرماید:يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كانُوا مُؤْمِنين ؛(منافقان) به هدف خشنود کردن شما مؤمنان، به نام خدا سوگند میخورند؛ در صورتی که اگر ایمان داشتند سزاوارتر این بود که خدا و رسول را از خود خشنود کنند.»دو درس بزرگ اجتماعی حسب آیه فوق برای مؤمنان این است که:۱. فریب مقدسبازیها و مقدسمآبیها را نباید خورد؛ چرا که مقدسات غالباً دستاویز افراد نامقدس و حیلهگر قرار میگیرند.۲. ملاک همدلی و همراهی اجتماعی با دیگران، باید پیروی آنان از دستورات رب غفور و پیامبر اکرم(ص) باشد و نه «اطاعتنمایی» فریبکارانه آنان. + نوشته شده در  شنبه نوزدهم خرداد ۱۴۰۳ساعت 20:57&nbsp توسط دکتر نقی سنائی  |  ادامه مطلب

در مورد چلهنشینی، اربعین و شرایط آن احادیث زیادی به چشم نمیخورد، هرچند شواهدی در احادیث و سنت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در برگزاری آن وجود دارد که مهمترین آنها حدیث اخلاص اربعین است: «هر بندهای که چهل روز خود را برای خدا خالص کند، خداوند چشمههای حکمت را از قلبش بر زبانش جاری میکند». شاید نبود شیوع احادیث در مورد چلهنشینی به علت قلیلبودن برگزاری اربعین توسط عامه مردم بوده است. در واقع، چلهنشینی از آداب سیر و سلوک است که با رعایت آداب و شرایط در ایام خاصی صورت میگیرد. عارفان برای مراقبههای لازم - که در مدت چهل شبانهروز باید رعایت شود دستورالعملهای خاصی توصیه کردهاند که به طورکلی شامل بیشترین پرهیز از خوردن، خوابیدن و سخن گفتن بوده است؛ در مقابل، همت سالک در این مدت باید مصروف در ذکر مدام و عبادت باشد. البته میدانیم که بر اساس آموزههای دینی، چنین رفتارهایی باید در تمام عمر انسان مورد عمل قرارگیرد و محدود کردن آنها به چهل روز، تنها جنبه تمرین و تقویت روحی دارد.دریافت صوفیان از آیه ۱۴۲ سوره اعراف در کنار حدیث اخلاص اربعین در باب چلهنشینی از پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) موجب شد تا خلوت در بسیاری از نوشتههای صوفیه، در کل عبارت از چلهنشینی تلقی گردد. «از رسوم اهل سیر و سلوک است که با رعایت آداب خاصی چهل روز به ریاضت میپردازند».(سجادی، سیدجعفر، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، انتشارات طهوری، ص۳۰۵، (۱۳۸۹).)از نظر نسفی چله وسیلهای است برای استیلای سالک بر نفس خود که منتهی به کمال انسانی میشود. سالک به مدت چهل روز به ریاضت و عبادت مشغول میشود ضمن اینکه امتثال اوامر شیخ میکند.(نسفی، عزیز، سلوک صوفیانه، لوید وینست جان ریجون، دکتر مجدالدین کادامه مطلب

چِلّهنشینی یا اربعینیه، خلوت چهلروزه برای ریاضت و عبادت است که بیشتر میان مرتاضان و درویشان رواج داشته است. این کار با هدف بهدست آوردن تواناییهای لازم برای سیر و سلوک انجام میشود. کسانی که به چلهنشینی باور دارند، غالباً به روایتی از پیامبر (ص) استناد میکنند که «هر کس چهل روز، خود را برای خدا خالص کند، خدا چشمههای حکمت را از قلب وی بر زبانش جاری میکند». البته برخی چلهنشینی را بدعت میدانند.اجازه و نظارت استاد، طهارت بدن، دائم الوضو بودن، سکوت، روزه یا کمخوری، خلوص نیت، مداومت بر ذکر، حضور قلب و آمادگی جسمی و روحی، از جمله آداب چلهنشینی است.چلهنشینی، خلوتگزینی چهلروزهای است که برای انجام ریاضت و عبادت صورت میگیرد. این سنت میان مرتاضان و درویشان رواج داشته است(دهخدا، فرهنگ دهخدا، ذیل واژه چلهنشستن.) و به آن اربعین یا اربعینیه هم میگویند.فلسفه و مستندات چلهنشینیفلسفه چلهنشینی را رسیدن به تواناییهای لازم برای سیر و سلوک دانستهاند.[بحر العلوم، رساله سیر و سلوک، ۱۴۲۲ق، ص۳۹-۴۰.] برخی معتقدند که آیات و روایات هم چلهنشینی را تأیید میکند. در این زمینه بیشتر بر حدیث معروفی از پیامبر اکرم(ص) تکیه میشود که در آن آمده است: هر کس چهل روز، خود را برای خداوند خالص، کند خدا چشمههای حکمت را از قلب وی بر زبانش جاری خواهد کرد.[بحر العلوم، رساله سیر و سلوک، ۱۴۲۲ق، ص۲۸، ۲۹.]برخی نیز عدد ۴۰ را عدد مقدس و دارای اسراری دانستهاند و به همین جهت سالکان برای تهذیب نفس و کنترل تمایلات نفسانی مدت زمان ۴۰ روز را برای ریاضت انتخاب میکنند. قرآن کریم نیز سن ۴۰ را سنّ اَشُدّ دانسته که به معنای رسیدن به مقطع رشد کامل است. خداوند در آیه ۱۵ سوره احقاف فرموده:حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ أَشُدَّادامه مطلب

إِلَهِی عَظُمَ الْبَلاءُ وَ بَرِحَ الْخَفَاءُ وَ انْکَشَفَ الْغِطَاءُ وَ انْقَطَعَ الرَّجَاءُ وَ ضَاقَتِ الْأَرْضُ وَ مُنِعَتِ السَّمَاءُ وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَ إِلَیْکَ الْمُشْتَکَى وَ عَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِی الشِّدَّةِ وَ الرَّخَاءِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أُولِی الْأَمْرِ الَّذِینَ فَرَضْتَ عَلَیْنَا طَاعَتَهُمْ وَ عَرَّفْتَنَا بِذَلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنَّا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عَاجِلاً قَرِیباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ یَا مُحَمَّدُ یَا عَلِیُّ یَا عَلِیُّ یَا مُحَمَّدُ اکْفِیَانِی فَإِنَّکُمَا کَافِیَانِ وَ انْصُرَانِی فَإِنَّکُمَا نَاصِرَانِ یَا مَوْلانَا یَا صَاحِبَ الزَّمَانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ أَدْرِکْنِی أَدْرِکْنِی أَدْرِکْنِی السَّاعَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ. + نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم اردیبهشت ۱۴۰۳ساعت 7:59&nbsp توسط دکتر نقی سنائی  |  ادامه مطلب